Bireyler ve Aileler İçin Bilgi Güvenliği
Bankacılıktan alışverişe, sosyal medyadan çocukların internet kullanımına kadar; sizin ve ailenizin internette güvende kalması için sade bir yol haritası.
Bankacılık, alışveriş, mesajlaşma, sosyal medya, dizi izlemek, çocukların ders yapması… Hayatımızın büyük kısmı artık internette geçiyor. Bu sayfa, sizin ve ailenizin internette güvende kalması için yapabileceğiniz şeyleri sade bir dille anlatır. Teknik bilgi gerekmez. Her bölümün sonundaki kartlardan o konunun ayrıntılı rehberine geçebilirsiniz.
Nasıl okunmalı?
Hepsini bir kerede okumanız gerekmez. Aşağıdaki tablodan durumunuza uyan satırı bulun, oradan başlayın. Hiçbir şey yapmadıysanız önce “6 temel adım” bölümüne bakın.
| Durumunuz | Önce bakın | Sonra |
|---|---|---|
| Daha önce hiçbir önlem almadım | 6 temel adım (bu sayfada) | Parola ve ikinci doğrulama rehberleri |
| Şüpheli bir mesaj aldım | Oltalama↗ (sahte mesaj) rehberi | Dolandırıcılığı Tanıma ve Önleme |
| Hesabım ele geçirildi | “Hesabım ele geçirildi” bölümü | Parola ve ikinci doğrulama rehberleri |
| Telefonum kayboldu | Telefon kaybolursa ya da çalınırsa rehberi | Banka ve e-posta parolalarını değiştirmek |
| Çocuğum internet kullanıyor | Çocuklar İçin Güvenli İnternet | Sosyal Medyada Gizliliğinizi Koruyun |
| Evde akıllı cihazlarım var | Akıllı Ev Cihazları rehberi | Halka Açık Wi-Fi rehberi |
| Yapay zeka araçlarını kullanıyorum | Yapay Zeka Sohbet Botlarını Güvenli Kullanmak | Yapay Zeka Çağında Oltalama ve Deepfake↗ |
Bilgi güvenliği nedir?
Bilgi güvenliği↗, bilgilerinizi ve bu bilgilerin tutulduğu cihaz ve hesapları korumaktır. Üç şeyi hedefler:
- Gizlilik: Bilgilerinizi yalnızca izin verdiğiniz kişiler görebilsin.
- Bütünlük: Bilgileriniz kimse tarafından izinsiz değiştirilmesin ya da bozulmasın.
- Erişilebilirlik: İhtiyaç duyduğunuzda bilgilerinize ulaşabilin.
İyi haber şu: Bunun için uzman olmanız gerekmez. Birkaç basit alışkanlık, riskin büyük kısmını ortadan kaldırır.
Beş basit ilke
- Acele etmeyin. “Hemen tıklayın”, “hesabınız kapanacak” diyen mesajlar çoğu zaman tuzaktır.
- Her yerde aynı parolayı kullanmayın. Biri çalınırsa hepsi gider.
- Kod vermeyin. SMS ile gelen kodu kimseye söylemeyin; bankanız da olsa.
- Güncelleyin ve yedekleyin. Telefon ve bilgisayarı güncel tutun, önemli dosyaların kopyasını alın.
- Aile olarak konuşun. Büyükler ve çocuklar karşılaştıkları tuzakları birbirine anlatsın. Kimse utanmadan yardım isteyebilsin.
Çevrimiçi güvende kalmanın 6 temel adımı
Bu altı adım, en sık karşılaşılan saldırıların çoğuna karşı sizi korur.
1. E-postanıza güçlü ve ayrı bir parola koyun
E-posta hesabınız diğer hesaplarınızın anahtarı gibidir. Birisi e-postanıza girerse “parolamı unuttum” diyerek diğer hesaplarınıza da girebilir. Bu yüzden e-posta parolanız güçlü olsun ve başka hiçbir yerde kullanılmasın.
2. Güncellemeleri yapın
Telefon ve uygulama güncellemeleri yalnızca yeni özellik getirmez, bilinen güvenlik açıklarını da kapatır. “Sonra yaparım” demeyin. Mümkünse otomatik güncellemeyi açın.
3. İkinci doğrulama adımını açın
Parolanızı biri öğrense bile hesabınıza girmesin diye ikinci bir kontrol ister (örneğin telefonunuza gelen kod). Önce e-posta, banka ve sosyal medya hesaplarınızda açın.
4. Parolalarınızı bir parola yöneticisinde saklayın
Onlarca parolayı aklınızda tutmak zordur. Parola yöneticisi↗, her hesap için farklı ve güçlü bir parola üretir ve güvenle saklar. Siz yalnızca tek bir ana parolayı hatırlarsınız.
5. Önemli dosyalarınızı yedekleyin
Telefonunuz kaybolursa, bozulursa ya da fidye yazılımı↗ yakalarsa fotoğraflarınızı ve belgelerinizi yalnızca yedeğiniz varsa geri alabilirsiniz. Önemli dosyaların bir kopyasını cihazınızdan ayrı bir yerde tutun.
6. Parolada üç rastgele kelime kullanın
Uzun ve akılda kalıcı bir parola için birbiriyle ilgisiz üç kelimeyi birleştirin (örnek: kalem yağmur deniz). Tahmin etmesi zor, hatırlaması kolaydır.
Aileler ve çocuklar için güvenli internet
Çocuklar internette ders yapar, oyun oynar, arkadaşlarıyla konuşur. Onları korumanın yolu interneti yasaklamak değil, birlikte güvenli alışkanlıklar kazanmaktır. Ne izledikleri, ne kadar süre kullandıkları ve internette tanıştıkları kişiler hakkında onlarla açıkça konuşun. Bir sorun olduğunda size gelebileceklerini bilsinler.
Ailecek sosyal medya hesaplarının gizlilik ayarlarına bakın: Paylaşımlarınızı kimler görüyor? Konumunuz paylaşılıyor mu? Hesabınıza hangi uygulamalar bağlı?
Evdeki akıllı televizyon, kamera ve sesli asistanlar da birer küçük bilgisayardır. Fabrika parolalarını değiştirin ve güncel tutun.
Sık karşılaşılan sorunlar ve ne yapmalı?
| Sorun | İlk adım |
|---|---|
| Hesabım ele geçirildi | Parolayı değiştirin, tüm cihazlardan çıkış yapın, ikinci doğrulamayı açın. |
| Cihazım kilitlendi, para istiyorlar | Parayı ödemeyin, cihazı internetten ayırın, yedekten geri yükleyin. |
| Parolam çalındı | Parolayı hemen değiştirin; aynısını kullandığınız yerleri de değiştirin. |
| Şüpheli mesaj aldım | Tıklamayın; göndereni başka yoldan arayarak doğrulayın. |
| Banka bilgilerimin çalındığından şüpheleniyorum | Bankayı kendi bildiğiniz numaradan arayın. |
| Telefonum kayboldu | Uzaktan kilitleyin, hattı kapattırın, parolaları başka cihazdan değiştirin. |
Hesabım ele geçirildi, ne yapmalıyım?
Sakin olun. Önce mümkünse parolayı değiştirin ve açık olan tüm cihazlardan çıkış yapın. Sonra ikinci doğrulamayı açın. Hesabınıza giremiyorsanız ilgili hizmetin “hesap kurtarma” adımlarını izleyin.
Cihazımın kilidini açmak için para vermeli miyim?
Hayır, ödememeniz önerilir. Çünkü:
- Dosyalarınızı geri alacağınızın hiçbir garantisi yoktur.
- Zararlı yazılım↗ cihazınızda kalmış olabilir.
- Suçlulara para vermiş olursunuz.
- Tekrar hedef olma ihtimaliniz artar.
Bunun yerine cihazı internetten ayırın, temiz bir yedekten geri yükleyin ve zararlı yazılımı temizletin.
Kullanıcı adım ve parolam çalındı
Parolalar, sahte mesajlarla ya da kullandığınız bir sitenin veri sızıntısıyla çalınabilir. Şüpheleniyorsanız parolayı hemen değiştirin. Aynı parolayı başka yerde kullandıysanız orada da değiştirin. Parolanızın bilinen bir sızıntıda çıkıp çıkmadığını aşağıdaki sayfadan kontrol edebilirsiniz.
Cihazımda zararlı yazılım olabilir
Telefonunuz ya da bilgisayarınız beklenmedik şekilde yavaşladıysa, tanımadığınız uygulamalar çıktıysa ya da sürekli reklam açılıyorsa zararlı yazılım (virüs) olabilir. Önce zararlı yazılımın ne olduğunu öğrenmek işinizi kolaylaştırır.
Şüpheli bir e-posta ya da mesaj aldım
Sahte mesajlar (oltalama) artık çok inandırıcı olabiliyor. Acele ettiren, korkutan ya da “hemen tıklayın” diyen mesajlara dikkat edin. Bağlantıya tıklamadan önce gönderenin gerçekten o kişi olduğundan emin olun.
Banka bilgilerimin çalındığından şüpheleniyorum
- Bankanızı kendi bildiğiniz resmî numaradan arayın. Size mesajla gelen numarayı aramayın, sahte olabilir.
- Banka sizden parolanızı ya da kartınızın tüm bilgilerini e-postayla istemez.
- Hesap hareketlerinize bakın, tanımadığınız bir işlem görürseniz hemen bildirin.
Telefonum kayboldu ya da çalındı
Telefon, e-postanızdan banka uygulamanıza kadar birçok hesabınızın anahtarıdır. Hızlı davranmak hesaplarınızı korur. Adım adım anlatan rehbere bakın.
Dışarıda ve halka açık Wi-Fi’da güvenlik
Kafe, otel ya da havalimanındaki ücretsiz Wi-Fi pratiktir ama güvenli olmayabilir. Bu ağlarda banka işlemi gibi önemli işleri yapmayın. Mümkünse kendi mobil internetinizi kullanın. VPN↗, internet bağlantınızı şifreleyen bir koruma aracıdır; bu konuda rehbere bakabilirsiniz.
Yapay zeka araçlarını kullanırken
Sohbet botlarına kişisel bilgi, kimlik numarası, banka bilgisi ya da sağlık sorunlarınızı yazmayın. Aldığınız cevapları önemli konularda mutlaka başka bir güvenilir kaynaktan doğrulayın. Yapay zeka ile yapılmış sahte ses ve görüntüler de dolandırıcılıkta kullanılıyor; yakınınızdan “acil para” isteyen bir ses mesajı gelirse onu ayrıca arayarak doğrulayın.
Geleceğe bakış: parolasız giriş
Parolalar yıllardır en zayıf halkamız oldu. “Passkey↗” (geçiş anahtarı) denen yeni yöntem, parola yazmadan telefonunuzun kilidiyle (parmak izi, yüz ya da PIN) giriş yapmanızı sağlar. Sahte sitelere karşı daha dayanıklıdır. Kullanabildiğiniz hesaplarda denemeye değer.
Bir suça maruz kaldıysanız
Dolandırıldığınızı ya da bilgilerinizin çalındığını düşünüyorsanız delilleri saklayın: ekran görüntüleri, mesajlar, e-postalar, banka dekontları. Sonra ilgili kuruma başvurun. Hangi durumda kime bildirileceğini rehberde bulabilirsiniz.
Tek bir şey yapacaksanız: e-postanıza güçlü bir parola koyun ve ikinci doğrulamayı açın.
Bazı terimlerin üzerine geldiğinizde kısa açıklamalarını görürsünüz. Daha fazlası için Sözlük bölümüne bakabilirsiniz.
